W roku 325 dokładnie 19 czerwca rozpoczyna się wydarzenie bez precedensu w historii Kościoła i chrześcijaństwa. Po okresie prześladowań pierwszych wieków, po edykcie mediolańskim z 313 roku cesarz Konstantyn Wielki zwołuje w Nicei uroczyste zebranie biskupów, które stanie się pierwszym soborem powszechnym Kościoła. Jak pisze znawca tego tematu „Konstantyn zaprosił biskupów do Nicei na uroczystości otwarcia jubileuszowego roku dwudziestolecia swojego panowania. Przy tej podniosłej okazji zamierzał ogłosić uroczyście pojednania wszystkich zwaśnionych stron, kalendarz paschalny oraz podstawową formułę wiary chrześcijańskiej” (H. Pietras, Sobór Nicejski (325), s. 137). Rok 2025 będzie zatem okazją do świętowania wielkiego jubileuszu tego wydarzenia w jego 1700 rocznicę.
Międzynarodowa konferencja zainspirowana tym jubileuszem ma zatem odsyłać nas zarówno do historii w pytaniu o to, czym był naprawdę I Sobór Nicejski w świadomości zgromadzonych na nim biskupów i Kościołów, a jednocześnie odczytywać to wydarzenie w jego aktualności zarówno z perspektywy dogmatu Nicejskiego wyrażonego w przyjętym przez Ojców Symbolu, jako wyrażeniu wiary otrzymanej od Apostołów, jak i z perspektywy odczytania samej aktualności soboru w życiu Kościoła. Właśnie w tym aktualnym odczytaniu wydaje się szczególnie cennym i wskazanym odwołanie się do szerszej perspektywy międzynarodowej.
Konferencja będzie zatem podzielona na dwa bloki: pierwszy skoncentrowany wokół samego wydarzenia soboru i aktualności dogmatu nicejskiego – głównie, co zrozumiałe, w perspektywie pytanie o Jezusa Chrystusa, wówczas wobec herezji ariańskiej a dzisiaj wobec aktualnych wyzwań chrystologicznych. To pytanie chcemy zadać zarówno teologom polskim jak i z zagranicy, aby przyjrzeć się, jak to samo pytanie o aktualność dogmatu nicejskiego i o wyzwanie stojące przed nim jest odczytywane w różnych kontekstach życia Wspólnoty wiary dziś.
Druga część będzie skoncentrowana bardziej wokół pytania o samo wydarzenie, jakim jest sobór w Kościele powszechnym w naszym aktualnym kontekście. Po soborach „Kościoła niepodzielonego” pierwszego tysiąclecia nastąpił okres soborów średniowiecznych w tradycji łacińskiej, a wreszcie reformatorski Sobór Trydencki. Jednak od końca Soboru Trydenckiego, aż do Soboru Watykańskiego II, minęło niemal 400 lat, w którym to czasie doświadczenie soboru poza niedokończonym Soborem Watykańskim I przerwanym w 1870 roku, pozostawało w Kościele niejako zawieszone. A jak ma się to do naszej aktualnej sytuacji? Jak dzisiaj wybrzmiewa pytanie o sobór, jego miejsce i znaczenie w życiu Kościoła w sercu trwającego synodu o synodalności? Czy to jest czas, w którym patrzymy na sobór jako na przeszłość, a może jest to bardziej oczekiwanie formuły na przyszłość, a może jest tak, że stajemy wobec wciąż aktualnego pytania o formę, niezbędną dla pełniejszej recepcji w Kościele, ostatniego soboru? W tej części konferencji niezbędnym wydaje się zwrócenie zarówno ku tradycji zachodniej jak i wschodniej, oraz skonfrontowanie tego pytania o aktualność soboru bezpośrednich uczestników synodu, którego trzecia faza w momencie trwania konferencji będzie właśnie zmierzać ku końcowi. Tu także objawia się jako szczególnie cenna możliwość przeprowadzenia analizy i debaty w perspektywie międzynarodowej uwzględniającej złożoność i wieloaspektowość naszego aktualnego momentu w historii.
Dopiero uwzględnienie obu tych wymiarów: treści dogmatu nicejskiego fundamentalnej dla tożsamości Kościoła oraz nowości wydarzenia, jakim był pierwszy w historii Kościoła sobór powszechny, dający początek formule towarzyszącej Kościołowi przez wieki, pozwala ukazać unikalność Pierwszego Soboru Nicejskiego i potrzebę odczytywania go zarówno w jego niepowtarzalności, jak i w jego ciągłości w Tradycji Kościoła, aż po nasz aktualny kontekst. Stąd realizacja projektu samej konferencji przewidziana jest na jeden dzień w dwóch następujących po sobie blokach, odpowiadających dwom wyżej wskazanym i opisanym częściom.
Elektroniczny-plik-odczytywany-maszynowo-Jubileusz Soboru w Nicei – streszczenie
